Co to jest cPTSD?
cPTSD to skrót od Complex Post-Traumatic Stress Disorder. Jest to tzw. złożony zespół stresu pourazowego, który powstaje w wyniku długotrwałej i powtarzającej się wielokrotnie traumy.
Może on dotyczyć w równym stopniu żołnierzy walczących w konflikcie zbrojnym, jak i zwykłych ludzi. I tak właśnie jest. najczęściej.
Do wytworzenia cPTSD dochodzi zazwyczaj w zaciszu domowym i jest on wynikiem m.in:
- doświadczania przemocy domowej zarówno fizycznej jak i emocjonalnej,
- życia z członkiem rodziny uzależnionym od różnego rodzaju substancji,
- powtarzającego się molestowania seksualnego,
- wychowania przez narcystycznych rodziców.
Objawy cPTSD
W wyniku cPTSD rozwija się cały szereg objawów i dotyczy on każdej sfery życia:
- psychicznej,
- emocjonalnej,
- fizycznej,
- duchowej.
Psychiczne objawy cPTSD
Najczęstszymi objawami cPTSD są:
- problemy z kontrolą emocji,
- niskie poczucie własnej wartości,
- wstyd,
- poczucie winy,
- poczucie bezsensu życia,
- tendencje samobójcze,
- dysocjacja jako poczucie odcięcia od ciała i rzeczywistości,
- unikanie wszystkiego, co może przypominać traumę,
- zaburzenia snu,
- koszmary senne,
- brak zaufania do ludzi,
- trudności w budowaniu relacji i więzi.
Fizyczne objawy cPTSD
Oprócz objawów psychicznych rozwija się również zespół objawów fizycznych (somatycznych), takich jak np. bóle w różnych miejscach ciała (często trudne do zniesienia). Doskonałym przykładem jest tzw. zespół dna miednicy, który może skutkować:
- intensywnym i przewlekłym bólem odbytu i genitaliów,
- trudnościami z wypróżnianiem czy mikcją
- jak również niemożnością prowadzenia satysfakcjonującego życia seksualnego.
Inne objawy cPTSD pojawiające się w ciele to zaburzenia trawienia, począwszy od nietolerancji pokarmowych, a skończywszy na zespole jelita drażliwego i innych w pełni rozwiniętych chorobach układu trawiennego.
Pojawiają się również zaburzenia hormonalne, zespół przewlekłego zmęczenia oraz choroby autoimmunologiczne jako ostateczne rozwinięcie i konsekwencja nieleczenia cPTSD.
Ważne, aby zdać sobie sprawę, że niepodjęcie w odpowiednim momencie leczenia cPTSD z pewnością na końcu będzie skutkować manifestacją jakiejś choroby.
Ciało pamięta wszystko, co umysł próbuje wyprzeć.
Ból nie znika, kiedy unikamy konfrontacji z nim. Chowa się. Gromadzi się w mięśniach, powięziach, układzie hormonalnym i nerwowym i czeka, aby go uwolnić.
Na czym polega wyzwanie w leczeniu skutków cPTSD
Większość osób nie zdaje sobie sprawy z faktu, że doświadczyło cPTSD, ponieważ ich trauma trwała przez długi czas i stała się rzeczywistością, a pacjent wytworzył szereg mechanizmów kompensacyjnych.
Psychologowie zazwyczaj próbują pomóc ludziom poprzez ukierunkowanie ich wewnętrznego wglądu i zrozumienie istoty problemu, aby modyfikować ich zachowanie i reakcje. Jednak neurofizjologia pokazuje nam, że relatywnie niewiele problemów psychologicznych jest rezultatem błędnego rozumienia.
Większość ma swoją przyczynę w głębszych obszarach mózgu, które są odpowiedzialne za naszą percepcję i uwagę. Zatem, kiedy pojawia się określony trigger i mózg zaczyna sygnalizować niebezpieczeństwo, żadna ilość wglądu i zrozumienia nie wyciszy tego pobudzenia. Wniosek jest oczywisty: poza konwencjonalną pomocą psychologiczną pacjent musi otrzymać skuteczną formę terapii somatycznej, czyli takiej, która trafia głębiej – tam gdzie trauma oryginalnie spoczywa. Pamiętajmy zatem – trauma jest fizjologiczna.
Doświadczenie traumy to zdarzenie, a w wypadku cPTSD ciąg zdarzeń, który powoduje głębokie rozregulowanie układu nerwowego oraz jego specyficzne uszkodzenie. Dlatego nie da się tego przepracować z poziomu mentalnego dzięki racjonalizacji i przemyśleniom.
Jak zdiagnozować cPTSD?
Doświadczony psycholog, psychoterapeuta i oczywiście psychiatra bez problemu może postawić diagnozę o cPTSD. Jednak bardzo często pacjent nie jest świadomy tego, że objawy bólowe czy dysfunkcje, z którym zgłasza się do lekarza lub fizjoterapeuty są objawami wskazującymi na występowanie tego zespołu. Przeprowadzane przeze mnie testy funkcjonalne oraz dokładny wywiad z pacjentem, które stosuję w moim gabinecie fizjoterapii i jogi medycznej podczas konsultacji fizjoterapeutycznej pozwalają na rozpoznanie tego problemu. Na tej podstawie kieruję pacjenta do wykwalifikowanego psychologa lub psychiatry oraz proponuję zindywidualizowane postępowanie fizjoterapeutyczne w oparciu o jogę.
Potencjał ćwiczeń jogi w leczeniu skutków cPTSD
Trauma jest fizjologiczna. To powoduje, że samo jej zrozumienie na poziomie mentalnym to za mało, aby wyzdrowieć. W istocie jest tak, że pacjenci z cPTSD nie mogą wyzdrowieć, dopóki nie poczują w pełni swojego ciała i nie odnajdą z nim pełnego kontaktu, zaprzyjaźniając się z nim na dobre.
W praktyce oznacza to zetknięcie się z napięciem, blokami, dyskomfortem i bólem, a często też ze wszystkimi emocjami, jakie płyną z tego kontaktu. Takie możliwości daje właśnie joga zastosowana terapeutycznie. Niezmiernie ważne jest w tym przypadku, aby aplikacja tej formy jogi była kontrolowana właśnie przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę, gdyż taka terapia niesie ze sobą wiele wyzwań, choćby w obszarze narządu ruchu. cPTSD mogą bowiem towarzyszyć zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów, czy choroby towarzyszące jak np. nadciśnienie tętnicze, choroba Hashimoto i inne.
Działanie poszczególnych asan w leczeniu objawów cPTSD
Asany stojące
- usuwają bloki z tzw. taśmy mięśniowo-powięziowej tylnej, które powstają na skutek przewlekłego stresu.
- zwiększają świadomość w obszarze miednicy oraz tzw. przejść w kręgosłupie, tj. przejścia lędźwiowo-krzyżowego oraz przejścia piersiowo-lędźwiowego, czyli miejsc akumulacji stresu.
Pozycje wyprostne
- usuwają stres z taśmy mięśniowo-powięziowej przedniej;
- korygują ustawienie pasa barkowego i głowy, co jest kluczowe i niezbędne, gdyż w cPTSD powstają protrakcyjne dysfunkcje posturalne;
- usuwają głębokie napięcia z obszaru miednicy mniejszej i jamy brzusznej.
Asany zgięciowe (antefleksyjne)
- hamują pobudzenie OUN;
- usuwają najgłębsze napięcie z taśmy mięśniowo-powięziowej tylnej;
- dają efekt głębokiego emocjonalnego odprężenia, poprzez wyhamowanie pobudzenia w nadnerczach;
- obniżają ciśnienie tętnicze, a przez to przygotowują pacjenta do pozycji odwróconych.
Pozycje odwrócone
- ostatecznie regulują OUN;
- stabilizują wszystkie funkcje fizjologiczne, dając poczucie kontroli ciała;
- regulują wydzielanie hormonów.
Ćwiczenia relaksacyjne i oddechowe
Po zrealizowaniu ww. celów terapeutycznych powinny być zastosowane ćwiczenia relaksacyjne i oddechowe (pranayama). Są one wówczas wisienką na torcie i zwieńczeniem terapii cPTSD, ponieważ reprogramują na nowo działanie całego organizmu pacjenta.