Co to jest chondromalacja stawu rzepkowo-udowego
Chondromalacja stawu rzepkowo-udowego to częsta przypadłość pojawiająca się w obrębie kolan. Staw rzepkowo-udowy jest częścią stawu kolanowego. Dzięki niemu działa aparat wyprostny stawu kolanowego, czyli mięsień czworogłowy razem z rzepką. Na aparat wyprostny stawu kolanowego składają się:
- rzepka – przykrywa staw rzepkowo-udowy z przodu;
- więzadło rzepki – przyczepia mięsień czworogłowy na guzowatości piszczeli zewnętrznej;
- troczki boczne i przyśrodkowe rzepki – stabilizują rzepkę w stawie rzepkowo-udowym.
Chondromalacja stawu rzepkowo-udowego to proces uszkodzenia chrząstki stawowej, który najczęściej ocenia się w czterostopniowej skali. Pierwszy stopień to lekkie odkształcanie się chrząstki, a czwarty oznacza, że tzw. ogniska chondromalacji doszły już do okostnej, która została miejscowo odsłonięta. Taka chrząstka nie może spełniać już swojej mechanicznej funkcji i prawidłowo przenosić obciążeń. Kolano zaczyna trzeszczeć, trzeć i przede wszystkim boleć!
Na skutek chondromalacji dochodzi także do zaniku głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego, czyli mięśnia obszernego przyśrodkowego (vastus medialis).
Jak leczyć chondromalację stawu rzepkowo-udowego za pomocą ćwiczeń jogi
Aby efektywnie leczyć chondromalację stawu rzepkowo-udowego, w pierwszej kolejności należy odciążyć ten staw oraz staw kolanowy jako całość. Terapia jogą i zastosowanie ćwiczeń jogi (asan) pozwalają efektywnie odciążyć kolano. Fizjoterapeuta, który stosuje tego rodzaju terapię, musi robić to w bardzo konkretny sposób, znać biomechanikę kolana oraz działanie asan, a także patofizjologię zjawiska chondromalacji stawu rzepkowo-udowego.
Umiejętność zastosowania ćwiczen jogi w leczeniu chondromalacji stawu rzepkowo-udowego nie polega tylko na wzmacnianiu aparatu wyprostnego kolana. Konieczne jest:
- umiejętne wykorzystanie biomechaniki kolana;
- wiedza o tym, kiedy podczas zginania kolana przedział przyśrodkowy i przedział boczny schodzi z ruchu toczenia, a wchodzi w ruch ślizgu.
- wiedzieć, jak działa napięcie vastus medialis czyli mięśnia obszernego przyśrodkowego (czworogłowego).
- wiedzieć, jak przeciwdziała tej pracy głowa boczna mięśnia czworogłowego.
Ćwiczenia z kokontrakcją w leczeniu chondromalacji stawu rzepkowo-udowego
Przy odciążaniu stawu kolanowego należy korzystać z ćwiczeń z tzw. kokontrakcją (ruch odciążający) stawu kolanowego. W tego rodzaju ćwiczeniach aktywizacji ulega nie tylko aparat wyprostny kolana, ale również zginacze kolana – mięśnie kulszowo-goleniowe (półścięgnisty, półbłoniasty i dwugłowy uda). Są to mięśnie antagonistyczne względem mięśnia czworogłowego.
W przypadku chondromalacji stawu rzepkowo-udowego bardzo ważne jest UMIEJĘTNE zaaplikowanie u pacjentów odpowiednich ćwiczeń. Należy przy tym zdawać sobie sprawę z tego, że kokontrakcja nie występuje naturalnie w ćwiczeniach wykonywanych powszechnie w szkołach jogi, które stosują klasyczne metody wykonywania asan. Zatem należy tę kokontrakcję umiejętnie wprowadzić, wiedząc, jak działa asana i na czym to zjawisko polega oraz jak to dostosować do indywidualnych możliwości danego pacjenta. Taką metodę pracy stosuję w moim gabinecie fizjoterapii i jogi medycznej.
Rola mięśnia trójgłowego łydki w chondromalacji stawu rzepkowo-udowego
W leczeniu chondromalacji stawu rzepkowo-udowego bardzo ważne jest, aby zatroszczyć się o prawidłową długość mięśnia trójgłowego łydki. Musi być on napięty prawidłowo. Często jego napięcie jest zbyt wysokie lub jest on przykurczony. To wprowadza specyficzny brak równowagi w stawie kolanowym. Zatem konieczne jest rozciąganie tego mięśnia oraz przywracanie jego optymalnej długości spoczynkowej. Pozwala to uniknąć jego nadmiernego napięcia. Chodzi o to, aby go optymalnie „zestroić” w działaniu z aparatem wyprostnym i zgięciowym kolana, pamiętając o tym, że mięsień trójgłowy łydki jest zginaczem kolana. Te zależności są jednak dużo bardziej złożone. Konieczna jest zatem pewna specyficzna równowaga w działaniu. Równowaga ta jest kwestią bardzo indywidualną i zależy od wielu czynników, np., czy kolano działa w fizjologicznym wyproście, czy jest nadruchome wyprostnie, czyli z tzw. przeprostem stawu kolanowego, a może ma tendencję do koślawości itd.
Rola bioder w chondromalacji stawu rzepkowo-udowego
Kolejnym elementem, który należy wziąć pod uwagę, stosując jogę w chondromalacji stawu rzepkowo-udowego jest zapewnienie stawom biodrowym odpowiedniego zakresu ruchu. Na zakres ten składa się odpowiednie odwiedzenie i rotacja zewnętrzna w tych stawach, ale także wyprost stawu biodrowego. Bardzo ważne jest, aby uzyskać fizjologiczny wyprost bioder wynoszący ok. 20 stopni. Ćwiczenia jogi doskonale się do tego nadają. Należy też uwzględnić poprawę zakresu rotacji zewnętrznej i odwiedzenia w stawach biodrowych, a przy wszystkich wymienionych tu czynnościach trzeba koniecznie zadbać o zachowanie symetrii ruchu. Ma to niebagatelne znaczenie przy problemie chondromalacji, która często (choć nie zawsze) przebiega z nasileniem na jedną stronę.
Co jeszcze należy wiedzieć o chondromalacji stawu rzepkowo-udowego
Chondromalacja stawu rzepkowo-udowego dotyczy często obu stawów, ale również zdarza się, że jedno kolano jest w zdecydowanie w gorszym stanie. Biorąc pod uwagę tę asymetrię problemu, istotne jest, aby tę szeroko rozumianą asymetrię niwelować. Zazwyczaj pacjent z trwającą od lat chondromalacją stawu rzepkowo-udowego w jednym kolanie nieświadomie odciąża to kolano, przeciążając drugą stronę. To niesie za sobą konsekwencje kompensacyjne również w innych stawach i obszarach ciała.
Dobrze dobrane i umiejętnie zaaplikowane ćwiczenia jogi mogą świetnie wpisać się w algorytm postępowania rehabilitacyjnego w schorzeniu, jakim jest chondromalacja stawu rzepkowo-udowego. Fizjoterapeuta stosujący tego rodzaju terapię musi rozumieć patofizjologię tego zjawiska oraz działanie ćwiczeń jogi. Taką terapię mogę zaoferować moim pacjentom w prowadzonej przeze mnie terapii jogą.
Bardzo ważnym czynnikiem wspomagającym leczenie chondromalacji stawu rzepkowo udowego jest odpowiednia dieta oraz suplementacja, czyli tzw. wyrównanie niedoborów. Kwestia dobrania odpowiedniej diety i suplementacji jest kwestią bardzo indywidualną. Ich zastosowanie jest niemniej ważne niż ćwiczenia, ale nie zastąpi odpowiednio dobranych ćwiczeń.
Czego unikać przy chondromalacji stawu udowo-rzepkowego
Bezwzględnie nie należy forsować zginania kolana w asanach stojących takich jak utthita parsvakonasana do 90 stopni, co często zaleca się przy wykonywaniu tych ćwiczeń. I o ile osoby zdrowe zrobią to bez problemu i negatywnych konsekwencji, o tyle dla osób z chondromalacją stawu rzepkowo-udowego jest to kluczowe przeciwwskazanie. Od lat zgłaszają się do mnie pacjenci, którzy ewidentnie doprowadzili do uszkodzenia chrząstki, ćwicząc jogę w ten sposób.
Nie powinno się forsować zgięcia do 90 stopni w asanach stojących w następujących sytuacjach:
- wtedy, gdy istnieje uszkodzenie chrząstki stawowej (chondromalacja);
- wtedy, gdy istnieje jakiekolwiek inne uszkodzenie struktury stawu kolanowego (np. pękniecie łąkotki);
- kiedy aparat wyprostny kolana jest zbyt słaby, czyli przede wszystkim przy osłabieniu siły mięśnia czworogłowego uda (bardzo często tak jest);
- kiedy istnieje wiotkość aparatu torebkowo-więzadłowego;
- kiedy ćwiczący jest początkujący.
Reasumując: ćwiczenia jogi mogą być bardzo efektywnym narzędziem rehabilitacji kolana w przypadku występowania chondromalacji stawu rzepkowo-udowego. Kluczowe jest, aby techniki asan, zastosowanych w tym celu zostały odpowiednio zmodyfikowane i dobrane dla pacjenta, by przynosić ulgę i pomoc, a nie szkodzić.