Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych
Choroba zwyrodnieniowa stawów obwodowych obejmuje wiele jednostek chorobowych, których rezultatem jest upośledzenie czynności stawów związane z przebudową ich struktury. Objawami są ból i utrata mobilności, czyli zakresu ruchu, co upośledzenia również funkcję innych stawów. W niektórych przypadkach może okresowo pojawiać się obrzęk lub wysięk, (stan zapalny), który dodatkowo utrudnia leczenie oraz codzienne funkcjonowanie.
Na chorobę zwyrodnieniową stawów takich jak kolana, biodra, stawy skokowe, stawy obręczy barkowej zaczynamy pracować już od najmłodszych lat. Wyjątek stanowią schorzenia o podłożu układowym, takie np. jak reumatoidalne zapalenie stawów, którego przyczyna powstawania nie została do końca wyjaśniona.
Choroby zwyrodnieniowej można uniknąć. Problemem jest jednak brak edukacji i to zarówno czysto teoretycznej w postaci wiedzy propagowanej oficjalnie jak i praktycznej w postaci mądrej edukacji ruchowej już na poziomie przedszkola.
Patogeneza choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych
Zdadniem wielu ekspertów w pewnym wieku np. po sześćdziesiątce, zmiany zwyrodnieniowe są zupełnie naturalne. Tłumaczą je jako zwykłe „zużycie” stawu powodujące starcie chrząstki stawowej oraz usztywnienie torebki stawowej itp.
Skoro tak jest, to dlaczego można spotkać osoby w podeszłym wieku, które nie mają problemów ze stawami? Jest to dowód na to, że jest możliwe utrzymanie zdrowych (oczywiście w pewnych granicach) stawów niezależnie od wieku. Istnieją również pewne przesłanki pozwalające nam określić, czy staw będzie zdrowy czy będzie chorował.
Jak powstają choroby zwyrodnieniowe stawów?
Oto podstawowe czynniki powodujące rozwój tego rodzaju schorzeń:
- Urazy oraz sumowanie się mikrourazów np. spowodowane sezonowym narciarstwem uprawianym bez uprzedniego przygotowania. Właśnie w ten sposób ćwiczy większość ludzi, często od najmłodszych lat. Problem urazów dotyczy również wyczynowych sportowców, u których pojawiające się po latach zwyrodnienia stawów mają podłoże pourazowo-przeciążeniowe. Jednakże w tej grupie osób następuje to z powodu ekstremalnych przeciążeń w stawach (nastawienie na bicie rekordów), a nie braku przygotowania, jak ma to miejsce u pozostałych osób.
- Chroniczny brak ruchu, czyli to, czego doświadcza większość polskiego społeczeństwa. Z niedawno przeprowadzonych badań wynika, że regularną aktywność ruchową (w tym sport) uprawia tylko około 13% Polaków w wieku 18-45 lat. Dodatkowo sport uprawiany sezonowo (np. narty) bez regularnego ruchu na co dzień powoduje zwiększenie ryzyka urazu.
- Niewłaściwy ruch. Niewielka grupa ludzi rozumie, że ruch to życie. W tej grupie znajdują się osoby uprawiające różne formy fitness, jogę, kulturystykę oraz rekreacyjne formy sportu. Niestety większość z nich nie rozumie anatomii ruchu ani fizjologii wysiłku. Jest to bardzo ważne, ponieważ ćwiczenia wykonywane w nieodpowiedni sposób mogą doprowadzić do zmian zwyrodnieniowych w stawach, a ćwiczenia nieprawidłowe z punktu widzenia anatomii uszkadzają narząd ruchu. Niestety bardzo często dochodzi do tego podczas nieumiejętnie wykonywanych ćwiczeń jogi. Jednak te same ćwiczenia wykonywane w sposób anatomiczny mogą chronić narząd ruchu i przynosić ulgę w wielu schorzeniach. Przeczytaj o działaniu pozycji odwróconych na organizm człowieka.
Leczenie konwencjonalne choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych
W przypadku leczenia konwencjonalnego choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych lekarz zleca zazwyczaj rehabilitację i kieruje pacjenta do fizjoterapeuty. Postępowanie w takich przypadkach zawsze uzależnione jest od wieku, ogólnego stanu chorego i schorzeń towarzyszących. W związku z tym istnieją pewne standardowe procedury. W naszym kraju dominuje postępowanie z zastosowaniem fizykoterapii (dział fizjoterapii zajmujący się leczniczym aplikowaniem zabiegów fizykalnych takich jak ultradźwięki, prądy, pole magnetyczne, termoterapia itp.) Tego rodzaju zabiegi stosowane są również powszechnie w leczeniu uzdrowiskowym.
Tymczasem kinezyterapia (leczenie ruchem), która powinna stanowić absolutną podstawę leczenia zmian zwyrodnieniowych stawów, jest traktowana po macoszemu. Daje ona możliwość zapanowania nad procesem chorobowym oraz możliwości poprawy. Zabiegi fizykalne powinny stanowić jedynie dodatek do leczenia ruchem. Najczęściej jednak jest dokładnie odwrotnie, a ćwiczenia dobierane są tak ostrożnie i zachowawczo, że nie są w stanie przynieść trwałej ulgi, o wyleczeniu już nie wspominając.
Kluczowe jest zachowanie możliwie pełnego ruchu w stawie. Jest to priorytet w terapii i to powinno być również dążeniem pacjenta. Tylko wtedy możliwe jest zatrzymanie procesu chorobowego lub przynajmniej jego znaczne spowolnienie. I tylko wtedy ma sens odbudowa siły mięśni.
W przypadku, gdy stwierdza się znaczne ograniczenie ruchomości stawu, po rozpoznaniu bezpośredniej anatomicznej przyczyny należy dążyć do odwrócenia tego procesu, co niestety nierozłącznie wiąże się z bólem. I to właśnie w bólu możemy doszukiwać się przyczyny stosowania zachowawczych terapii. Zazwyczaj terapeuci nie chcą zadawać bólu pacjentom, gdy ci nie mają wystarczającej motywacji. Wdrażają więc ćwiczenia, w których nie ma w ogóle bólu (np. ćwiczenia w podwieszeniu) i nie wprowadzają, żadnych nowych ćwiczeń. W tym wypadku powiedzenie, że bez bólu nie ma korzyści, jest w 100 procentach prawdziwe. Jeśli terapia ma być skuteczna, zarówno pacjenci jak i terapeuci powinni to zrozumieć.
Postępowanie z zastosowaniem technik jogi
Joga może zaoferować bezkompromisową rehabilitację w dziedzinie zmian zwyrodnieniowych stawów, dzięki temu że jest nauką ukierunkowaną na osiągnięcie maksymalnego fizjologicznego zakresu ruchu we wszystkich stawach.
Czy jednak powszechnie stosowana joga jest bezpieczna dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową? Zdecydowanie nie. Szkoły jogi w nie tylko Polsce, ale i na świecie nie są zazwyczaj przygotowane do pracy z osobami z ciężkimi schorzeniami, tylko z ludźmi zdrowymi, mającymi co najwyżej lekkie dysfunkcje.
Osoba z chorobą zwyrodnieniową stawów najpierw powinna zasięgnąć opinii lekarza lub fizjoterapeuty. Niestety większość lekarzy odradza jogę, ponieważ coraz więcej ludzi zgłasza się do nich z uszkodzeniami po ćwiczeniach jogi. Z drugiej strony joga jest często kojarzona wyłącznie z medytacją, czyli brakiem ruchu, który nie pomoże pacjentowi w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów. Tak więc mimo, że joga może być fantastycznym remedium w chorobach stawów (także tych o podłożu układowym jak reumatoidalne zapalenie stawów), często pada ofiarą niewykwalifikowanych instruktorów oraz niewiedzy lekarzy.
Odpowiednio dobrane i zmodyfikowane ćwiczenia jogi odciążają stawy, delikatnie masują elementy śródstawowe i okołostawowe, poprawiając krążenie w stawach i usuwając toksyczne metabolity, które powstają w wyniku stanów zapalnych (oczyszczają stawy), poprawiają zakres ruchu w stawach i zwiększają „smarowanie” dzięki stymulacji błony maziowej torebek stawowych oraz kaletek. Równolegle wzmacniają siłę mięśniową tak ważną dla podtrzymania siły stawu i jego odciążenia. Uzyskanie równocześnie tylu różnorakich efektów jest możliwe tylko dzięki jodze. W każdym innym wypadku terapeuta musiałby stosować wiele narzędzi, aby uzyskać takie wyniki. Pod tym względem joga jest niezastąpiona! Taką jogę stosuję z moimi pacjentami w moim gabinecie fizjoterapii.
Rokowanie w chorobie zwyrodnieniowej stawów obwodowych
Jeśli pacjent rozpocznie praktykę ćwiczeń jogi pod okiem odpowiednio wyszkolonego fizjoterapeuty może liczyć na znaczną poprawę, a nawet w wielu przypadkach na cofnięcie się pewnych zmian strukturalnych (np. usunięcie zwapnień). Jest to jednak proces długotrwały, bolesny i wymaga motywacji, cierpliwości, uważności i wytrwałości. Dla takich pacjentów zawsze istnieje szansa na odzyskanie zdrowia stawów. Trzeba sobie jednak zdawać przy tym sprawę, że nie wszystkie zmiany da się cofnąć. Jednak dzięki jodze pacjent może liczyć na zniesienie bólu, przywrócenie zakresu ruchu (a przynajmniej jego znaczne pogłębienie), zbudowanie siły mięśniowej, by móc sprawnie i efektywnie funkcjonować na co dzień. Joga oferuje takie możliwości, a fizjoterapeutyczne podejście Yoga Medica, które stosuję z pacjentami podczas prowadzonej przeze mnie terapii, umożliwia pacjentom bezpieczne i efektywne ćwiczenia.