Dyskopatia kręgosłupa

Co to jest dyskopatia

Dyskopatia to inaczej choroba krążka międzykręgowego. Może dotyczyć każdego odcinka kręgosłupa – szyjnego (C4/C5), piersiowego i lędźwiowego (L5/S1), tworząc również dyskopatie wielopoziomowe. Aby zrozumieć to schorzenie, trzeba poznać budowę i funkcję krążka międzykręgowego potocznie nazywanego dyskiem. 

Budowa krążka międzykręgowego

Krążek międzykręgowy zbudowany jest z wyspecjalizowanej tkanki łącznej. Składa się z jądra miażdżystego (elementu o konsystencji twardej żelki) i otaczającego go pierścienia włóknistego (koncentrycznie ułożonych blaszek – pierścieni utrzymujących jądro we właściwym położeniu i sprężynujących razem z nim). 

Krążki znajdują się pomiędzy trzonami kręgów od kręgosłupa szyjnego aż po odcinek lędźwiowy. Tworzą specyficzne połączenia stawowe między kolejnymi segmentami kręgosłupa i są stabilizowane przez złożony system więzadeł.  

Funkcje krążka międzykręgowego

Funkcją krążka międzykręgowego jest amortyzowanie i pochłanianie wstrząsów i ruchów kręgosłupa. Krążek zapewnia ruchomość między poszczególnymi segmentami kręgosłupa, dając całkiem dużą mobilność wszystkim jego elementom. Z wiekiem krążek międzykręgowy traci swoją konsystencję, sprężystość i uwodnienie (prawidłowo uwodniony zawiera od 70 do 90% wody). Staje się podatny na uszkodzenia i przestaje spełniać swoją funkcję.  

Różne stadia dyskopatii

Dyskopatia może przybrać różne postaci. 

1 faza to odwodnienie krążka międzykręgowego (dehydratacja).

2 faza to tzw. wypuklina – jądro miażdżyste zaczyna modelować pierścień włóknisty, który otacza jądro i utrzymuje je we właściwym położeniu.

3 faza to przepuklina – przemieszczenie się jądra miażdżystego przez pęknięty pierścień włóknisty w głąb kanału kręgowego lub/i otworu międzykręgowego. Zaawansowana przepuklina prowadzi do tzw sekwestru – zjawiska, w którym jądro i elementy pierścienia wnikają do otworu kręgowego i przesuwają się wzdłuż kanału kręgowego, uciskając worek opony rdzenia, a nawet sam rdzeń.

Zasadniczo można przewidzieć, że – jeśli leczenie nie zostanie wdrożone odpowiednio wcześnie – pojawiająca się w początkowym etapie dehydratacja krążka będzie postępować dalej w kierunku przepukliny. 

Medycyna uważa, a obserwacje to potwierdzają, że proces zwyrodnieniowy krążka jest nieodwracalny, co w żadnym wypadku nie oznacza, że nic nie można z tym zrobić. Można, a nawet trzeba. Odpowiednio dobrane leczenie dyskopatii pomoże pozbyć się bólu oraz zahamować proces jej postępowania. 

Przyczyny powstawania dyskopatii

Do powstania dyskopatii  przyczyniają się:

• długotrwała pozycja siedząca (przy biurku, w samochodzie),
• brak dobrego ruchu,
• stres,
• wyczynowe uprawianie sportu,
• sport sezonowy, „z doskoku”, czyli bez odpowiedniego przygotowania,
• niewłaściwie wykonywane ćwiczenia jogi.

Mit wypadniętego dysku

Bardzo popularnym określeniem wśród osób cierpiących na dyskopatię jest „nastawianie dysku”. Jest to totalne nieporozumienie rodem z medycyny ludowej. Nie można uszkodzonej struktury naprawić manipulacją (tzw. rękoczynem). Takimi „zabiegami” można wyrządzić jeszcze większą krzywdę. 

Człowiek cierpiący z bólu (dyskopatia najczęściej bardzo boli) gotów jest na wszystko, żeby tylko zmniejszyć ból, a to jest niestety pożywką dla wszelkiego rodzaju szarlatanów z dziedziny paramedycyny. 

Medycynę manualną w dyskopatii może wykonywać jedynie fizjoterapeuta lub lekarz. Zabiegami odblokowującymi zablokowane segmenty, sąsiadujące z uszkodzeniem dyskopatycznym, można znieść lub zmniejszyć ból związany ze schorzeniem dyskopatii. To jednak nie leczy problemu.

Objawy dyskopatii

Początkowe stadium dyskopatii przebiega niezauważalnie, ponieważ nie wywołuje dolegliwości bólowych. Na tym etapie pojawia się ograniczenie ruchomości kręgosłupa – rotacyjnej, wyprostnej i zgięciowej. Jednak doświadczony terapeuta już na tym etapie jest w stanie zdiagnozować problem.

W bardziej zaawanowanej dyskopatii pojawia się silny ból. Oznacza on powstanie wypukliny (odkształcenia krążka międzykręgowego) lub przepuklinę (rozerwanie krążka). Ból tego rodzaju powiązany jest z trzema czynnikami:

• czynnik mechaniczny – krążek nie jest unerwiony wewnątrz, lecz na obwodzie. Przemieszczenie się jądra miażdżystego w kierunku zewnętrznych pierścieni powoduje silny ból. Przepuklina zaś drażni zakończenia nerwowe i doprowadza do charakterystycznego bólu promieniującego do obszarów unerwianych przez dany nerw (rwa kulszowa, rwa udowa itd.)
• czynnik chemiczny – rozerwanie krążka prowadzi do wycieku jego zawartości (przepuklina). Drażni zakończenia nerwowe, wywołując reakcje chemiczne prowadzące do obrzęku nerwu i dodatkowo przyczynia się do występowania bólu.
• czynnik naczyniowy – przemieszczający się krążek międzykręgowy naciska na żyły związane z nerwem i utrudnia odpływ krwi żylnej z nerwu, wywołując przekrwienie i silny ból.

Leczenie dyskopatii 

Leczenie dyskopatii zależy od stopnia jej zaawansowania i wymaga indywidualnego podejścia ze strony terapeuty/lekarza. 

W przypadku ostrego bólu zdecydowanie lepiej jest spędzić kilka dni lub tygodni w łóżku, stosując przepisane przez lekarza leki przeciwbólowe, przeciwobrzękowe i przeciwzapalne. Ból zmniejsza się powoli i stopniowo. Nie należy spodziewać się szybkiej ulgi. 

Nie da się wyleczyć dyskopatii farmakologicznie. Najczęściej stosowana forma rehabilitacji dyskopatii to zabiegi fizykalne jak elektroterapia, pole magnetyczne, krioterapia itd. Z kinezyterapii często pomocne są różnego rodzaju wyciągi, trakcje mechaniczne i ćwiczenia w odciążeniu. Kiedy metody te zawodzą – co niestety najczęściej ma miejsce –  pacjent kierowany jest do neurochirurga, a ten umawia operację. Coraz częściej sugeruje się pacjentom przeprowadzenie operacji nawet bez próby rehabilitacji. Ale zabieg operacyjny powinien być ostatecznością. Czasami musi on zostać przeprowadzony, ale tak dzieje się w około 5 proc. przypadków, pozostałe 95 proc. może i powinna być leczona zachowawczo. Rehabilitacja powinna być również wdrażana przed koniecznym zabiegiem operacyjnym i jak najszybciej po.

Jeśli nie operacja, to co?

Operacja niestety nie gwarantuje wyleczenia, a nawet może powodować jeszcze większy i stale utrzymujący się ból. Stwarza też realne niebezpieczeństwo postępu dyskopatii w innych segmentach. Uszkodzenia tkanek związane z dojściem operacyjnym i zrosty pooperacyjne zaburzają naturalną biomechanikę kręgosłupa i często proces wychodzenia z bólu trwa latami, a czasami staje się niemożliwy. 

Co robić zatem, żeby uniknąć operacji i wygrać z bólem? 

Należy skonsultować swój przypadek z wieloma osobami zajmującymi się problemami kręgosłupa (lekarze, fizjoterapeuci), by wykluczyć potrzebę operacji, a następnie poszukać terapeuty z medycznym wykształceniem, który dobierze dla nas odpowiednie ćwiczenia.

Skuteczna metoda leczenia dyskopatii

Jedyną naprawdę skuteczną formą leczenia dyskopatii są ćwiczenia!

A te powinny być wdrożone jak najszybciej. Szczególnie, gdy pacjent miał zalecone leżenie w łóżku. Nie należy czekać, aż kręgosłup przestanie boleć całkowicie (to może w ogóle nie nastąpić), ale zacząć ćwiczenia, kiedy będzie można jako tako się poruszać. Odsuwanie ćwiczeń na dalszy plan powoduje jeszcze większe trudności. Mięśnie w odruchu obronnym napinają się i usztywniają jeszcze bardziej, a inne z kolei zanikają. W efekcie pacjent odczuwa z czasem progresywne pogorszenie swojego stanu. Ponadto ciało wykształca odruchowe stereotypy kompensacyjne, które utrudniają dalszą rehabilitację.

Leczenie dyskopatii za pomocą ćwiczeń jogi

Joga kręgosłupa stanowi bardzo skuteczną metodę leczenia dyskopatii. Rehabilitacja dyskopatii z pomocą ćwiczeń jogi opiera się przede wszystkim na wykonywaniu asan, czyli pozycji jogi, które muszą być odpowiednio dobrane i przeprowadzone. 

Joga to konkretny system ćwiczeń, który nie tylko niesie ulgę w bólu, ale sprawia, że efekt jest trwały, skuteczny i nacelowany bezpośrednio na problem (miejsce uszkodzenia kręgosłupa), a ponadto troszczy się o cały organizm (stawy obwodowe, układy wewnętrzne, w tym najważniejszy z punktu widzenia schorzenia układ nerwowo-mięśniowy), przyczyniając się jednocześnie do reedukacji posturalnej. Dopiero wtedy można spodziewać się dobrych efektów i zapewnić pełną profilaktykę wtórną oprócz samego leczenia. 

Efekty ćwiczeń jogi w rehabilitacji dyskopatii są spektakularne. Asany rozluźniają napięte w odruchu obronnym mięśnie i więzadła, następnie prowadzą do wydłużenia kręgosłupa oraz dekompresji połączeń stawowych i nerwów rdzeniowych. Powtarzanie określonych ćwiczeń ma na celu zmniejszenie/zniesienie mechanicznego ucisku na krążek i uciśnięte przez niego struktury i zapewnienie warunków dla zejścia obrzęku i podrażnienia chemicznego (swoiste gojenie się krążka). Terapia jogą według metody Yoga Medica znacznie łagodzi ból w lędźwiowo-krzyżowym odcinku kręgosłupa, także ten spowodowany dyskopatią. Podobne rezultaty pojawiają się przy dyskopatii szyjnej.

Etapy leczenia dyskopatii jogą

Na kolejnym etapie wykonuje się ćwiczenia poprawiające zakres ruchu pozostałych elementów kręgosłupa oraz stawów obwodowych. Ma to kolosalne znaczenie dla biomechaniki kręgosłupa jako całości i wielki wpływ na miejsce uszkodzenia (uzyskuje się odciążenie uszkodzenia). 

Tego rodzaju ćwiczenia muszą zostać odpowiednio dobrane przez terapeutę, aby zapobiec dalszym uszkodzeniom i powikłaniom. Samodzielne wykonywanie tego rodzaju ćwiczeń może prowadzić do dalszych uszkodzeń. Należy również unikać prób modyfikacji przez instruktorów jogi (jeśli nie są fizjoterapeutami), gdyż nie są oni zazwyczaj świadomi zagrożeń wynikających ze specyficznych ustawień ciała w asanach.

Równolegle wdraża się postępowanie służące normalizacji napięcia mięśniowego i obniżeniu pobudzenia nerwowego (zmniejszenie stresu ogólnego). W zależności od przypadku poprawa stanu funkcjonalnego, zniesienie lub znaczne zmniejszenie bólu może następować od kilku tygodni do kilku miesięcy, przy regularnych ćwiczeniach.

Przez regularne ćwiczenia rozumie się wykonywanie zaleconego zestawu ćwiczeń codziennie! Tak jak ma to miejsce w normalnej rehabilitacji. Chociaż zdarza się, że poprawa w postaci zniesienia bólu, pojawia się gwałtownie w pozornie trudnym przypadku. Wszystko zależy od indywidualnego przypadku.

Rokowanie przy dyskopatii

Nie jest możliwe całkowite wyleczenie przepukliny kręgosłupa. Czasem udaje się to w przypadku wypukliny. Dobra wiadomość jest taka, że regularne ćwiczenia jogi dają realną szansę na pełne zniesienie bólu, poprawiając komfort życia pacjenta tak bardzo, że zapomina on o swojej dyskopatii. W rokowaniach w terapii kluczowa jest motywacja pacjenta i jego zaangażowanie w proces leczenia oraz uważność w sytuacjach dnia codziennego takich jak np. dźwiganie ciężarów. Przy utrzymaniu regularnych ćwiczeń możliwe jest całkowite pozbycie się objawów dyskopatii. Z czasem można zmniejszyć częstotliwość wykonywania ćwiczeń do kilku razy tygodniowo, a nawet staje się możliwe wykonywanie bardziej zaawansowanych ćwiczeń, o których pacjent wcześniej nie mógł nawet marzyć. 

Terapia jogą, którą stosuję z powodzeniem od wielu lat w moim gabinecie fizjoterapii, jest skutecznym narzędziem leczenia każdego rodzaju dyskopatii także wielopoziomowych i zaawansowanych i co najważniejsze przynosi ulgę. Dzięki terapii jogą w modelu Yoga Medica udało mi się pomóc już wielu moim pacjentom.