Wady postawy a joga

Rodzaje wad postawy

Podstawowe wady postawy to:

plecy wklęsłe – pogłębienie lordozy lędźwiowej,
plecy okrągłe – pogłębienie kifozy piersiowej,
plecy wklęsło-okrągłe – pogłębienie kifozy piersiowej i pogłębienie lordozy lędźwiowej,
plecy kołyskowe – przesunięcie środka ciężkości w obrębie miednicy ku przodowi w płaszczyźnie strzałkowej,
skolioza – jest rozpatrywana jako wada postawy, ale de facto jest to schorzenie kręgosłupa,
plecy płaskie – zanik kifozy i lordozy w fizjologicznych krzywiznach kręgosłupa.

Oprócz ww. wad postawy może występować również szereg różnych permutacji związanych z dodatkowymi aspektami struktury i funkcji kręgosłupa. Np. wadzie postawy „plecy wklęsłe” może towarzyszyć całkowite zniesienie lordozy szyjnej.

Albo:

Zniesienie lordozy szyjnej może występować przy jednoczesnym wytworzeniu kifotyzacji w środkowej części lordozy szyjnej. Nie jest to samo w sobie klasyfikowane jako wada postawy. Niemniej jednak to wszystko ze sobą oddziałuje i jest ze sobą powiązane.

Przyczyny wad postawy

Wady postawy dotyczą całego społeczeństwa, a nie jedynie osób młodych – dzieci i młodzieży. Dlatego powinny być postrzegane jako przypadłość czysto ludzka, nie tylko przypisana do określonego wieku i okresu życia. Jeśli wada postawy nie została zdiagnozowana w młodości, nie oznacza to, że jej nie było. Mogła pozostać niezauważona lub też mogła wykształcić się w życiu dorosłym. Jest to częste zjawisko, na które składa się wiele czynników. Np.;

siedzący tryb życia – brak odpowiedniej aktywności ruchowej przy siedzącym trybie życia może wywoływać różnego rodzaju wady postawy,
trauma – jest to głęboki uraz lub cykl powtarzających się urazów (cPTSD), które powoduje specyficzne dysfunkcje posturalne,
stres – przewlekły stres powoduje obciążenie ośrodkowego układu nerwowego i w efekcie oddziałuje na postawę,
połączenie wszystkich tych trzech lub dwóch elementów.

Wady postawy to najczęściej bagatelizowana przeszkoda stojąca na drodze do efektywnej praktyki ćwiczeń jogi. I jednocześnie jest to najbardziej niedoceniane zagrożenie w praktyce asan.

Joga w swojej czystej postaci nie zajmuje się korekcją kręgosłupa. U zdrowej osoby prawidłowo wykonywane asany spowodują pewną subtelną korekcję postawy. Po kilku latach ćwiczeń osoba taka jest w stanie przyjąć skorygowaną pozycję tadasany, czyli pozycję góry, charakteryzującą się:

zaktywizowaną klatką piersiową,
optymalnym ustawieniem miednicy bez nadmiernego przodopochylenia lub tyłopochylenia,
retrakcją głowy,
elongacją całego kręgosłupa,
korektą pasa barkowego.

Taka postawa jest efektem wykonywania pełnego spektrum ćwiczeń jogi. Pełnego spektrum, czyli wszystkich rodzajów asan jak np.: pozycje stojące, odwrócone, skłody do przodu, skłony do tyłu, pozycje z rotacją itd.

Jednak wykonywanie wszystkich rodzajów asan przez osoby z wadami postawy jest szkodliwe. Dlatego nierozpoznana wada postawy u osób ćwiczących jogę bez wskazań terapeutycznych może zakończyć się kontuzją lub uszkodzeniem w obrębie struktur narządu ruchu.

Dlaczego tak się dzieje?

Joga, sama w sobie jako system ćwiczeń, nie jest nastawiona na terapię (w tym terapię wad postawy). Jej założenia metodyczne ukierunkowane są na progres funkcjonalny dla osób zdrowych i tak też jest nauczana w szkołach jogi. Oznacza to, że założenia jogi nie uwzględniają wad postawy ani żadnych innych schorzeń narządu ruchu. Właśnie dlatego jest to tak niebezpieczne.

Osoby z wadą postawy, które ćwiczą jogę w sposób niedostosowany do indywidualnych przeciwwskazań i zaleceń terapeutycznych mogą doświadczać konsekwencji wad postawy w postaci:

występowania bólów miejscowych i odcinkowych kręgosłupa,
bólów napięciowych,
dyskopatii przeciążeniowych,
niewydolności kręgowo-podstawnej,
zaburzenia czynności skurczowej serca na skutek zablokowań segmentarnych kręgosłupa piersiowego,
i innych zaburzeń czynnościowych.

Występowanie wady postawy jest przeciwwskazaniem do wykonywania pełnego spectrum ćwiczeń jogi. W takim przypadku wykonywanie wszystkich rodzajów asan, nie uwzględniających wady postawy, przyczynia się do jej pogłębienia lub uszkodzenia narządu ruchu.

I tak np.:

osoby z plecami wklęsłymi nie powinny wykonywać ćwiczeń wyprostnych jak np. pozycja świerszcza, łuku, psa z głową do góry, wielbłąda, mostka itd. Asany te mogą doprowadzić do przeciążenia odcinka lędźwiowego, a w konsekwencji do dyskopatii lędźwiowej.
Dla osób z plecami okrągłymi przeciwwskazane są skłony do przodu, które pogłębiają kifozę piersiową. U tych osób może dojść do przeciążenia odcinka piersiowego i bardzo trudnego do usunięcia, dotkliwego zespołu bólowego.
Każda z wad postawy jest przeciwwskazaniem do osiowego obciążania kręgosłupa. W jodze takie osiowe obciążanie występuje np. w staniu na głowie, tradycyjnej sarvangasanie i w wariantach tych ćwiczeń. Wykonywanie tych asan przez osoby z wadami postawy prowadzi do odcinkowego przeciążenia kręgosłupa.

Jednocześnie każda z wad postawy charakteryzuje się specyficzną dystonią mięśniową. Oznacza to, że w każdej z nich dochodzi do określonej nierównowagi w napięciu mięśni. Ta dystonia mięśniowa powinna być wyznacznikiem procesu korekcyjnego i terapeutycznego.

Joga medyczna dla osób z wadami postawy

Praktyka jogi, która nie uwzględnia wady postawy osoby ćwiczącej może zakończyć się dla niej bardzo źle. Takich pacjentów przyjmuję na co dzień w moim gabinecie fizjoterapii i jogi medycznej Yoga Medica na warszawskich Kabatach. Osoby te często były korygowane przez instruktorów jogi w kompletnie nieumiejętny sposób i doznały uszkodzenia.

Jednak joga w rękach doświadczonego fizjoterapeuty, który zna ten system ćwiczeń, jest doskonałym narzędziem korekcji/terapii wad postawy. Joga daje w tym względzie nadzwyczajnie duże możliwości.

Fizjoterapeuta musi dobrać odpowiednio asany oraz właściwe ich dawkowanie, oraz tak ułożyć sekwencję, by uwzględniała indywidualne przeciwwskazania pacjenta. Dotyczy to zarówno dzieci i młodzieży jak i osób dorosłych.

Przykład: korygując wadę postawy, fizjoterapeuta musi brać pod uwagę zaburzenie struktury kręgosłupa szyjnego, które może skutkować niewydolnością kręgowo-podstawną pacjenta. Utrudnia to bardzo proces korekcyjny. W związku z tym korekcja posturalna w takim przypadku staje się już stricte terapią

Fizjoterapeuta stosujący jogę medyczną jest w stanie tak dobrać asany, aby skorygować dystonię mięśniową charakterystyczną dla danej wady postawy. Ćwiczenia jogi pozwalają zlikwidować przykurcze mięśniowe i wzmocnić zbyt słabe mięśnie, po to aby uzyskać odpowiednią korekcję i stabilizację.

Tak prowadzona joga medyczna jest w stanie działać korekcyjnie i terapeutycznie. Przeczytaj także o rehabilitacji kręgosłupa za pomocą jogi.